Aldarafmælisþankar

(Í tilefni af 100 ára afmæli Garðyrkjufélags Íslands)

Í ársögu byggðar vort ástkæra land
í úthafi skóglendið þakti.
Þá sumar í norðri með sólroðaband,
hjá sæförum útþrána vakti.

Þeir sigldu með búnað og búfénaðinn
og beittu á hagana grænu.
Þeir nytjuðu skóga og nutu um sinn
næðis á eyjunni vænu.

En tíðindin spurðust og fjölgaði fljótt
fólkinu’ á landinu kalda.
Og eyjuna grænu það afklæddi skjótt.
Ó Ísland, þess máttirðu gjalda.

Með árunum breyttist hin iðgræna jörð,
sem íbúi norðursins dáði,
í órofa sanda og örfokabörð;
og eyðingin hámarki náði.

Því margt var það fleira sem markaði spor
en mannanna andvaraleysi,
sem braut niður víkingsins þrautsegju’ og þor
og þjóðinni staflaði’ í hreysi.

Með fádæma harðýðgi öld eftir öld
hér ógnaði hafísinn mönnum
og farsóttir geisuðu, feigðin tók völd
svo fjölskyldur dóu í hrönnum.

Og við þetta bættist það eyðingarafl
er eldfjöllin hraungrjóti spúðu.
Við óáran þreyttu menn endalaust tafl
og ýmsir af landinu flúðu.

Og ei voru færin til menntunar mörg;
en mannfólkið litlu því skeytti,
því nægði ef daglega nauðþurftarbjörg
af náð sinni Drottinn því veitti.

Já, þannig var lífið á átjándu öld;
svo ógnþrungið vonleysis klafa.
Þá hæstu, á Íslandi, greiddu menn gjöld
sem getið vor sagnarit hafa.

En áfram þó börðust hér mætustu menn
sem miðluðu þekkingu’ og hlýju.
Þeir trúðu á landið og treystu því enn
að tímarnir breyttust að nýju.

Þótt kotbóndinn íslenski kynni’ ekki skil
á kálrækt né þesskonar gjörðum
á örfáum stöðum menn tóku sig til
við tilraunaræktun í görðum.

Þeir fólkið í landinu fengu með sér
og framtíðarstefnuna byggðu.
Þeir vissu um ónotuð auðævi hér
sem afkomu landsmanna tryggðu.

„Þið eigið að rækta’ ykkur rófur og kál
og rollunum halda frá gróðri;
þá fáið þið kjarnmikla fæðu í mál
og fyllist af næringu góðri.“

En íslenska lundin er þrálynd og þver,
á þetta menn vildu’ ekki fallast;
„Þótt gys þessir höfðingjar geri að mér
ei grasbítur skal ég þó kallast.“

Þá klerkur einn, margfróður, kænskunnar naut.
Til konunnar beindi þeim orðum:
„Nú eldarðu’ úr kálinu gómsætan graut,
en glásina alein við borðum.“

Og eftir hans þenkingum alltsaman fór-
þar yfir þeim hjúin öll vakka
svo soltin- og feikn var nú freistingin stór
þann forboðna ávöxt að smakka.

Að endingu bara um örlítinn spón
af indælisréttinum báðu.
Og upp frá því margoft hin mektugu hjón
í matjurtir hollar sér náðu.

Frá konungi tilskipun kom nú með gnoð
að kotjarðir bæta menn ættu;
og verðlaun þeir fengju sem virtu hans boð,
en viðlögum ellegar sættu.

Og vonin um aurana áhugann jók
á alhliða garðyrkjustússi,
þótt allt sem að kóngur um ákvörðun tók
menn ynnu í hálfgerðu fússi.

Með „Innréttingunum“ efldist vor þjóð
er afgamlar hefðir við brutum.
Nú áttum í fyrsta sinn fiskiskip góð.
Þar fógeta, Skúla, við nutum.

Og bráðlega vaknaði vitundin um
að valdníðsla erlendra manna
í fæðingu kæfði það framfara brum
sem fært gæti hamingu sanna.

Og baráttan hófst, sem við búum að enn,
og braut þennan ánauðarklafa.
Þá félög mörg stofnuðu framsýnir menn
sem fengist við umbætur hafa.

„Hið íslenska garðyrkjufélag“ var fætt
af forystuliðinu harða
sem vildi sjá landið sitt laufskrúði klætt
og lifna við matjurtagarða.

Um sögu vors félags ég fjalla’ ekki neitt
(því flest hafa aðrir hér rakið)
en víst er að það hefur byggðunum breytt
og blómræktaráhugann vakið.

Í umbótarstarfinu’ er útlitið bjart,
menn ötulir bæina prýða.
Og þar sem að áður var sandflæmi svart
nú sumargræn tún eru víða.

En reikirðu’ um landið má rofabörð sjá
sem ræktað við gætum að nýju.
Með örlitlum fræjum og áburði má
þau íklæða gróðri og hlýju.

Þau liðu svo fljótt þessi eitthundrað ár,
þó umbætur greina við kunnum
þá grætur enn skóginn sinn heiðjökull hár
og harmar þau spjöll sem við unnum.

Og þessvegna ekkert ég verðugra veit
en vakni úr læðingi kraftur
og Garðyrkjufélagar gefi það heit
að græða upp landið sitt aftur.

á páskum, 1985,
Margrét Ólafsdóttir